Home Opinie, ekspertyzy, badania Międzynarodowa Organizacja Policji Kryminalnej

Menu

Międzynarodowa Organizacja Policji Kryminalnej
wtorek, 06 listopada 2012 11:50

Izabela Kwaśniak

Międzynarodowa przestępczość to najbardziej rozwijający się i „niewidoczny” biznes na świecie. Szczególnie teraz, gdy dokonano otwarcia granic i usunięto kontrole celne we wszystkich państwach – sygnatariuszach układu Schengen.
Stanowi to, samo w sobie, bardzo dobrą wiadomość dla tych, którzy należą do świata przestępczego i czerpią z niego bezpośrednie korzyści. Tym większe wyzwanie dla takich organizacji jak INTERPOL.

Obecnie Międzynarodowa Organizacja Policji Kryminalnej (The International Criminal Police Organization) funkcjonuje jako ośrodek wymiany informacji o przestępstwach i osobach pozostających w konflikcie z prawem, wśród 188 państw członkowskich, z siedzibą główną we Francji w Lyonie . To główny kanał wzajemnej współpracy sił policji na całym świecie. Należy zwrócić uwagę, że Interpol nie jest instytucją śledczą, lecz administracyjną, której celem jest zwiększenie skuteczności i szybkości przekazywania informacji o międzynarodowych przestępstwach i przestępcach, odpowiednim władzom policji kraju członkowskiego . Dzięki wysoce skomputeryzowanemu systemowi przesyłania elektronicznych danych przestępców, pozwala w wielu przypadkach na bardzo szybkie aresztowania poszukiwanych i przekazania ich właściwemu krajowemu wymiarowi sprawiedliwości. Nie zapominajmy, że ten ogromny sukces osiągnięto dzięki determinacji, wzajemnemu zaufaniu i świadomości zagrożeń niesionych przez międzynarodową przestępczość, wobec której jedyną skuteczną walką jest współpraca funkcjonariuszy policji z każdego zakątka świata.

Główne cele działalności Interpolu
W 1956 roku, na corocznym spotkaniu Zgromadzenia Ogólnego Interpolu dokonano bardzo ważnej, z punktu prawnego, zmiany oficjalnej nazwy Interpolu.
W miejsce Międzynarodowego Komitetu Policji Kryminalnej wprowadzono Międzynarodową Organizację Policji Kryminalnej. Zamiana słowa „komitet” na „organizację” przyznało jej stały statut prawny na arenie międzynarodowej. Decyzja delegatów dała ostateczny kres uszczypliwościom podnoszonym przez niektóre kraje. Twierdzących, że działania Interpolu w formie Komitetu są niezgodne z międzynarodowymi aktami prawnymi, a zatem zgromadzone przez nich dane osobowe międzynarodowych przestępców zostały dokonane z poważnym naruszeniem podstawowych praw jednostki . Ta drobna, ale jakże istotna, zmiana prawna skutkowała wprowadzeniem nowego Statutu Interpolu, znanego również pod nazwą Konstytucji Interpolu, którego tylko wybrane artykuły będą przedmiotem poniższych dywagacji. Interpol, jako kanał komunikacyjny ułatwiający międzynarodową współpracę policji we wzajemnym przekazywaniu informacji o poszukiwanych, chcąc nie chcąc przyczynia się do zapobiegania i zwalczania międzynarodowej przestępczości. By osiągnąć tę misję, Interpol realizuje ustanowione w Konstytucji, artykułem 2, następujące cele:

(1) zapewnienie i rozwijanie możliwie jak najszerszej wzajemnej pomocy między wszystkimi organami policji kryminalnej w granicach prawa obowiązującego w każdym z krajów i w duchu „Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka”;

(2) tworzenie i rozwój wszystkich możliwych instytucji mogących wnieść efektywny wkład w zapobieganie i zwalczanie pospolitych (zwykłych) przestępstw .
Oprócz tego, praktyka wymogła sformułowanie kolejnych celów (nie zostały uwzględnione w Statucie Interpolu), do których należą:
a) zabezpieczenie globalnych usług łączności funkcjonariuszy policji
(Interpol gwarantuje funkcjonariuszom policji z całego świata bezpieczny dostęp do wspólnej platformy łącznościowej, znanej pod nazwą I – 24/7, która umożliwia dostęp do danych w najbezpieczniejszym wirtualnym środowisku)
b) usprawnianie systemu transmisji danych znajdujących się w operacyjnej bazie danych Interpolu wraz z ich upowszechnianiem
(Organizacja dysponuje i zarządza ogromną ilością danych międzynarodowych przestępców. Są w dyspozycji danych personalnych, fotografii, odcisków palców, profilu DNA, dowodów o nadużyciach seksualnych wobec dzieci, a także skradzionych lub zgubionych dokumentów podróży, tożsamości, skradzionych samochodów i dzieł sztuki. Upowszechnienie powyższych danych następuje w międzynarodowym systemie ogłoszeń).
c) aktywne wsparcie działań policji na całym świecie .
(Interpol jest głównym inicjatorem krajowych szkoleń sił policji. Prócz tego oferuje porady, wskazówki i wsparcie merytoryczne w zwalczaniu międzynarodowej przestępczości. Celem jest usprawnienie zdolności państw członkowskich do samodzielnego i skutecznego zwalczania przestępczości w następujących obszarach: korupcji, biznesu narkotykowego, zorganizowanej przestępczości, przestępstw finansowych, handlu żywym towarem, pornografii, bezpieczeństwa publicznego i terroryzmu, przestępstw high-tech (przestępstwa dokonane przy użyciu zaawansowanej technologii) .


Struktura organizacyjna Interpolu
Z zasady stabilności prawa konstytucyjnego wynika, że trwałość organizacji o charakterze międzynarodowym uzależniona jest od jej wewnętrznej struktury organizacyjnej. Nie inaczej jest w przypadku Interpolu. Artykuł 5 konstytucji wyraźnie wyodrębnił 6 organów konstruujących szkielet Międzynarodowej Organizacji Policji Kryminalnej. W swojej istocie, stanowi to dowód potwierdzający jej trwałość i niezmienność strukturalną.

Zgromadzenie Ogólne (General Assembly)
Przepisy Konstytucji Interpolu od art. 6 do art. 14 zostały w całości poświęcone regulacji najwyższego organu zarządzającego Interpolem. W jego skład wchodzą delegaci oficjalnych agend policyjnych, posiadających pełnomocnictwo rządu swojego kraju. Zgromadzenie Ogólne zwołuje coroczne sesje. Miejscem odbywania sesji są stolice krajów członkowskich. Artykuł 8 Konstytucji Interpolu reguluje kompetencje Zgromadzenia Ogólnego, do których m.in. należy: wykonywanie obowiązków wynikających z konstytucji, rozpatrywanie i zatwierdzanie wszelkich umów o współpracy z innymi organizacjami, rozpatrywanie i zatwierdzanie programu działań przygotowanych przez Sekretarza Generalnego na nadchodzący rok . Na tle dokonanych ustaleń można stwierdzić, że Zgromadzenie Ogólne jest sercem Interpolu. To ono decyduje i posiada głos doradczy w kwestiach przestępczości i współpracy międzynarodowej.
Komitet Wykonawczy (Executive Committee).
W myśl art. 15 Konstytucji Interpolu, Komitet Wykonawczy składa się z przewodniczącego, trzech wiceprezesów i dziewięciu delegatów. Przy dokonywaniu wyboru wyżej wymienionych osób, brane jest pod uwagę pochodzenie i położenie geograficzne kraju, z którego wywodzi się kandydat. Przyjęte kryterium ma zapewnić różnorodność narodowości i ras, w celu kompleksowego wykorzystania wiedzy i doświadczeń kandydatów. Przy wykonywaniu powierzonych obowiązków członkom Komitetu Wykonawczego przyświeca zasada, że wszelkie podejmowane przez nich decyzje muszą służyć interesom Międzynarodowej Organizacji Policji, a nie interesom krajów, z których pochodzą jej członkowie (art. 21 Konstytucji Interpolu). Komitet Wykonawczy rozpatruje projekty i programy zaproponowane przez Zgromadzenie Ogólne, dokonuje kontroli postępu wykonywania postanowień podjętych przez Zgromadzenie Ogólne .
Sekretariat Generalny (General Sekretariat).
Jego siedziba znajduje się w Lyonie we Francji. Na podstawie artykułu 26 punktu A Konstytucji Interpolu określany jest mianem „międzynarodowego centrum do walki z przestępczością”. Działa 24 godziny na dobę przez 365 dni w roku. Na jego czele stoi Sekretarz Generalny wspierany przez sztab personelu technicznego i administracyjnego, wykonującego powierzone im zadania. Przy wypełnianiu przydzielonych obowiązków są zobligowani do nieprzyjmowania instrukcji od żadnego rządu lub władz spoza organizacji (art. 30 Konstytucji). Sekretariat zapewnia usługi informacyjne Organizacji oraz dba o prawidłowe kontakty z władzami krajowymi i międzynarodowymi, a także rozpatruje udzielenie odpowiedzi na pytania, postawione przez kraje członkowskie odnośnie do udostępnienia danych międzynarodowych przestępców .
Krajowe Centralne Biura (National Central Bureaus).
Każdy kraj współpracujący z Interpolem posiada Krajowe Centralne Biuro, najczęściej mieszczące się przy siedzibie Komendy Głównej Policji. Pełni funkcję punktu kontaktowego z Sekretariatem Generalnym oraz pozostałymi Krajowymi Centralnymi Biurami innych krajów członkowskich. Każde Biuro Krajowe, koordynuje kartoteki mające związek z krajowymi i międzynarodowymi przestępcami .   
Komisja ds. Kontroli dokumentów Interpolu (The Commission for the Control of Interpol’s Files).
To niezależny organ Międzynarodowej Organizacji Policji Kryminalnej, do którego obowiązków należy: nadzór nad przetwarzaniem elektronicznych danych personalnych przestępców, dokonywanie uzupełnień i korekt informacji w bazie danych Interpolu .
Doradcy (Advisers).
Osoby powołane, przez Komitet Wykonawczy, do roli ekspertów w sprawach międzynarodowej przestępczości.
Nie podlega najmniejszej wątpliwości, że wewnętrzna struktura organizacyjna Interpolu ma przesądzający wpływ na skuteczne poszukiwanie przestępców poza granicami krajów ich pochodzenia. Jej istota tkwi w prowadzeniu systematycznej, profesjonalnej i stałej współpracy organów wewnętrznych Interpolu. Po dokonanej analizie strukturalnej Międzynarodowej Organizacji Policji Kryminalnej możemy zająć się samą kwestią poszukiwawczą międzynarodowych przestępców.

Rola Interpolu w procedurze poszukiwawczej  przestępców
Rolą Interpolu nie jest udział w prowadzeniu lub nadzorowaniu postępowań przygotowawczych w krajach członkowskich, a tym bardziej wyręczanie ich w przeprowadzaniu czynności przygotowawczych. Rola Interpolu w procedurze poszukiwawczej międzynarodowych przestępców ogranicza się wyłącznie do udostępnienia informacji o nich, znajdujących się w skomputeryzowanej bazie danych Międzynarodowej Organizacji Policji Kryminalnej. Wszelkie działania podejmowane w tym zakresie dokonywane są w granicach obowiązującego prawa kraju członkowskiego oraz w Duchu Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Rozpoczęcie całego trybu poszukiwawczego zaczyna się od ustalenia powiązania łączącego przestępcę z zarzucanym mu przestępstwem przez Krajowe Centralne Biuro, stacjonujące w danym państwie członkowskim. Dopiero wtedy jest ono upoważnione do przesłania w formie e-maila zapytania o udzielenie informacji, dotyczących przestępcy i podejrzenia popełnienia przez niego przestępstwa, do głównej stacji telekomunikacyjnej Interpolu – Sekretariatu Generalnego. To on sprawuje pieczę nad całą bazą danych Organizacji, noszącą nazwę Interpol Criminal Information System (w skrócie ICIS). W tym miejscu konieczne jest poświęcenie kilku uwag o samej bazie danych Interpolu. Od 1989 roku Sekretariat Generalny posiada najbardziej zaawansowany system komputerowy, przechowujący, uzupełniający i przetwarzający informacje o międzynarodowych przestępstwach i przestępcach. ICIS zawiera skatalogowane fonetycznie i alfabetycznie pliki imienne przestępców. Oprócz tego gromadzone są pliki z: numerami paszportów, dowodów osobistych, nazw łodzi, statków, motorówek, numerów rejestracyjnych samochodów, mogących należeć do podejrzanych .
Na podstawie danych zgromadzonych w powyższych plikach dokonuje się natychmiastowej i bezbłędnej identyfikacji podejrzanego. Faktycznie prawidłowe ustalenie tożsamości przestępcy, przy zminimalizowaniu do minimum ryzyka błędu, zawdzięcza się wyłącznie niesamowicie naszpikowanej szczegółowymi danymi osobowymi elektronicznej kartoteki przestępcy. Zawiera ona do 177 cech identyfikujących międzynarodowych sprawców przestępstw. Obejmuje swoim zakresem zestaw następujących danych: wzrost i budowa ciała, przynależność rasowa i religijna, profil DNA, kolor skóry, stan uzębienia, blizny, tatuaże, defekty fizyczne, amputacje, narodowość, miejsce popełnienia przestępstwa, tonacja i modulacja głosu, cechy behawioralne, umysłowe, dziwactwa, przyzwyczajenia, np. tiki nerwowe, chrząkanie, drżenie dłoni, opis chodu, itp., a nawet komputerową analizę zmiany cech fizycznych twarzy przestępcy przez przeprowadzoną albo mogącą nastąpić w przyszłości operację plastyczną . Brzmi to niewiarygodnie, jak ogromną masą danych dysponuje Sekretariat Generalny. Na marginesie, udzielenie informacji zainteresowanemu krajowi członkowskiemu przez Sekretariat Generalny zajmuje mniej niż godzinę .

Krajowe Centralne Biura są stałym punktem wyjścia – wejścia zapytań, dotyczących identyfikacji podejrzanego wraz z udostępnieniem jego historii kryminalnej, przesyłanych za pośrednictwem internetowego systemu komunikacyjnego I-24/7 zabezpieczonego systemem szyfrującym do Sekretariatu Generalnego . Pracownicy Oddziału Analiz Przestępczości (Crime Analysis Branch), zatrudnionych w Sekretariacie Generalnym, na podstawie przesłanego w formie e-maila zapytania dokonują szybkiego i sprawnego poszukiwania konkretnych informacji z Centralnej Bazy Danych Interpolu. Po odnalezieniu właściwych danych Krajowe Centralne Biuro otrzymuje hasło dekodujące zaszyfrowaną wiadomość wraz z przesłanym zapytaniem i osiągniętym w związku z tym rezultatem.
Jeżeli na podstawie uzyskanych informacji z Centralnej Bazy Danych Interpolu doszło do aresztowania przez kraj członkowski poszukiwanego przestępcy, to funkcjonariusze policji tego kraju są zobligowani do bezzwłocznego poinformowania Sekretariatu Generalnego o zaistniałej sytuacji oraz pozostałych krajów członkowskich, które poszukiwały aresztowanego przestępcy, a szczególnie kraju pochodzenia aresztowanego.
Każdego roku, z całego świata, Interpol otrzymuje drogą elektroniczną ponad milion zapytań. Dane statystyczne z 2005 roku wskazują, że za pomocą informacji udzielonych z Centralnej Bazy Danych Interpolu dokonano ponad trzech tysięcy aresztowań poszukiwanych międzynarodowych przestępców . Kolejnym wartościowym narzędziem Interpolu, obok internetowego systemu komunikacyjnego(I-24/7) biorącego udział w procedurze poszukiwawczej przestępców, jest międzynarodowy system ogłoszeń (system of international notice). Polega on na powiadomieniu i rozpowszechnieniu, każdemu krajowi członkowskiemu, danych międzynarodowych przestępców figurujących w Centralnej Bazie Danych Interpolu oraz osób podlegających aresztowaniu lub ekstradycji. Ogłoszenia (zawiadomienia), o których mowa, są publikowane i dystrybuowane w siedmiu typach międzynarodowych ogłoszeń: czerwonym, niebieskim, żółtym, czarnym, zielonym, pomarańczowym i specjalnym zawiadomieniem Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych-Interpol. Każde z nich są publikowane na wniosek państwa członkowskiego przez Międzynarodową Organizację Policji Kryminalnej. Wydane ogłoszenie jest ważne przez okres pięciu lat od daty jego opublikowania, chyba że kraj członkowski wystąpił z wnioskiem o odwołanie ogłoszenia .
Zatem, czym są właściwie ,,kolorowe’’ zawiadomienia?

Czerwone zawiadomienie (red notice). To dokument odpowiadający międzynarodowemu nakazowi aresztowania, ale niebędącym nim. Upoważnia funkcjonariuszy policji dowolnego kraju członkowskiego do dokonania aresztowania osoby wskazanej w zawiadomieniu, które później skutkuje ekstradycją aresztowanego. Rozróżniamy dwa typy czerwonych zawiadomień: pierwszy, wydawany jest na podstawie krajowego listu gończego, drugi na podstawie decyzji sądu wobec poszukiwanego uchylającego się od odbycia wymierzanej mu kary. Czerwone zawiadomienie może być wydane w stosunku do osoby poszukiwanej przez Międzynarodowy Trybunał Karny lub krajową jurysdykcję.
Zielone zawiadomienie (green notice). Posiada bardzo szczegółowe informacje dotyczące niebezpiecznych przestępców, wobec których należy podjąć stałą obserwację albo inne działania prowadzące do utrzymania bezpieczeństwa publicznego, np. powiadomienie właściwych władz policji, służb granicznych o przebywaniu wskazanego przestępcy na terytorium ich krajów i podjęcie w związku  z tym wzmożonych kontroli osobistych.
Niebieskie zawiadomienia (blue notice). Dokument zawierający zapytanie Interpolu o udzielenie informacji odnoszących się do prawdziwych danych personalnych przestępcy, odcisków palców, materiału DNA, wydanych wyroków skazujących, etapu toczącego się postępowania wraz z krótkim przedstawieniem stanu faktycznego sprawy, do krajowej agencji policji kraju członkowskiego.

Czerwone, zielone i niebieskie zawiadomienia ogłaszane są przez Interpol w czterech jeżykach urzędowych: angielskim, hiszpańskim, francuskim, arabskim. Umożliwiają lokalizację, identyfikację, aresztowanie, a w niektórych przypadkach ekstradycję poszukiwanych międzynarodowych przestępców przez kraje członkowskie za pomocą bardzo skutecznego narzędzia poszukiwawczego przestępców, jakim są te trzy omówione zawiadomienia. Pozostałe: żółte, czarne, pomarańczowe i specjalne zawiadomienie Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych-Interpol, nie biorą bezpośredniego udziału w poszukiwaniu międzynarodowych przestępców. Pełnią funkcję informacyjną o potencjalnych zagrożeniach bombowych, a także identyfikacyjno-informacyjną osób zaginionych oraz niezidentyfikowanych zwłok, przy których znajdowały się fałszywe dokumenty. W 2009 roku Sekretariat Generalny opublikował 7290 ogłoszeń.

Od 2000 roku, na skutek wydanych przez Interpol ogłoszeń, dokonano aresztowania ponad 31 765 poszukiwanych międzynarodowych przestępców . Interpol odnosi ogromne sukcesy w poszukiwaniu przestępców rozsianych na całym świecie, mimo że jego jedyną bronią są informacje o osobach będących w konflikcie z prawem. 

Autorka jest doktorantką Wydziału Prawa Uczelni Łazarskiego

 
Deklaracja o wersji pierwotnej "Prawa Europejskiego w praktyce" Redakcja "Prawa Europejskiego w praktyce" informuje, że wersją pierwotną (referencyjną) czasopisma jest wydanie papierowe (ISSN 1733-2036). Po ukazaniu się drukiem nowego numeru czasopisma, Redakcja zamieszcza na stronie internetowej www.pewp.pl jego spis treści oraz wybrane publikacje z numeru.
Rada Naukowa
Prof. dr hab. Jan Barcz, Prof. dr hab. Marek Chmaj, Dr hab. Robert Grzeszczak, Dr Rafał Morek, Dr Joanna Brylak, Dr Marcin Krzymuski, Robert Siwik.