Małgorzata Świeca

 

W dniu 12 stycznia 2016 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 8 stycznia 2016 r., który został przygotowany w Ministerstwie Sprawiedliwości. Regulacja zakłada restytucję modelu procesowego sprzed zmian wprowadzonych przez przepisy ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, które to przepisy weszły w życie w dniu 1 lipca 2015 r. Zasadniczym celem planowanych zmian jest przywrócenie nadrzędności zasady prawdy materialnej, a w konsekwencji ponowne wprowadzenie aktywnej roli sądu w toku procesu.

 

Uzasadnienie najnowszego projektu znacznie jednak zniekształca rzeczywiste motywy oraz funkcjonowanie modelu wprowadzonego z dniem 1 lipca 2015 r., czyniąc przyjęty ostatnio przez Radę Ministrów akt w znacznym stopniu demagogicznym i stanowiącym element gry politycznej w postaci krytyki i negacji rozwiązań wprowadzonych przez poprzednią władzę jedynie dla zasady i manifestacji własnych racji. Manifestacja ta odbywać się będzie jednak kosztem racjonalności prawodawczej oraz stabilności i pewności prawa. W efekcie stanowi to bezpośredni cios w zasadę demokratycznego państwa prawnego proklamowaną w art. 2 Konstytucji RP[2], z której wywodzi się zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę bezpieczeństwa prawnego. Aktualna władza na przestrzeni ostatnich tygodni wielokrotnie zaskakiwała polskie społeczeństwo, zaś rozpoczęcie swoistej żonglerki przepisami karnoprocesowymi to kolejny przejaw pochopnego i nieprzemyślanego działania, a wręcz nieobliczalności rządzących.

 

Zauważyć należy, że zasada prawdy materialnej stanowi fundament orzekania w postępowaniu karnym niezmiennie od daty wejścia w życie ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego[3]. Była ona proklamowana również na gruncie poprzedniego ustroju w ustawie karnoprocesowej z dnia 19 kwietnia 1969 r.[4] W obecnym stanie prawnym jest ona statuowana w art. 2 § 2 k.p.k. Zasada prawdy materialnej wprowadza do procedury karnej wymóg oparcia wszelkich decyzji procesowych na ustaleniach faktycznych zgodnych z prawdą. Wynika z niej równolegle dyrektywa wiążąca organy procesowe, która zobowiązuje do podjęcia maksymalnych starań i wyczerpania wszystkich środków służących dotarciu do tejże prawdy (z wyłączeniem tylko takich instrumentów, które byłyby sprzeczne z humanitaryzmem i gwarancjami procesowymi). Realizacji wskazanego wymogu mają służyć zasady postępowania karnego o charakterze akcesoryjnym, przede wszystkim bezpośredniość dowodów jako reguła generalna oraz zasada swobodnej oceny dowodów[5]. Należy zaznaczyć, iż dyrektywa wynikająca z art. 2 § 2 k.p.k. posiada również fundamenty konstytucyjne. Jej realizacja stanowi warunek sine qua non urzeczywistnienia prawa do sądu, a więc ukonstytuowanego w art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ponadto przyczynia się ona do zapewnienia materializacji art. 42 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP poprzez prawidłowe pociągnięcie odpowiedniej osoby do odpowiedzialności karnej.

 

Określone w art. 2 § 2 k.p.k. pojęcie prawdziwych ustaleń faktycznych interpretować należy jako ustalenia, które zostały udowodnione, zaś udowodnienie ma miejsce wówczas, gdy w świetle przeprowadzonych dowodów fakt przeciwny dowodzonemu jest niemożliwy lub wysoce nieprawdopodobny[6]. Swoiste standardy udowodnienia właściwie określił gdański Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 7 listopada 2012 r., w którym wyeksponowano dwa niezbędne warunki, jakie spełniać winno udowodnienie: po pierwsze, dowody stanowiące podstawę ustaleń faktycznych muszą być obiektywnie przekonywalne, a więc dawać tak wysoki stopień prawdopodobieństwa, że normalnie oceniający człowiek powinien zostać przekonany o prawdziwości określonego ustalenia faktycznego, zaś po drugie: powinno wystąpić całkowite przekonanie organu rozstrzygającego, to jest wydającego decyzję, o prawdziwości danego ustalenia faktycznego[7] .

 

 

(...)

[1] Ustawa z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1247).

[2] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.)

[3] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.)

[4] Ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1969 r. Nr 13, poz. 96)

[5] Wyrok SN z dnia 17 września 1971 r., I KR 120/71, LEX nr 16626.

[6] Wyrok SA w Gdańsku z dnia 30 grudnia 2010 r., II AKa 280/10, LEX nr 936530; wyrok SA w Gdańsku z dnia 12 czerwca 2013 r., II AKa 161/13, LEX nr 1394171.

[7] Wyrok SA w Gdańsku z dnia 7 listopada 2012 r., II AKa 355/12, LEX nr 1236138.

 

Więcej nr 01/2016 PEwP

 

 

 

Deklaracja Pierwotna

Deklaracja o wersji pierwotnej "Prawa Europejskiego w praktyce" Redakcja "Prawa Europejskiego w praktyce" informuje, że wersją pierwotną (referencyjną) czasopisma jest wydanie papierowe (ISSN 1733-2036). Po ukazaniu się drukiem nowego numeru czasopisma, Redakcja zamieszcza na stronie internetowej www.pewp.pl jego spis treści oraz wybrane publikacje z numeru.

Rada Naukowa

Prof. dr hab. Maria Magdalena Kenig-Witkowska,

Prof. dr hab. Jan Barcz,

Prof. dr hab. Marek Chmaj,

Prof. dr hab. Artur Nowak-Far,

Prof. dr hab. Arkadiusz Wudarski,

Prof. nadzw. UW, dr hab. Robert Grzeszczak,

Tomasz Janik,

Adw. dr Rafał Morek,

Dr Joanna Brylak,

Dr Marcin Krzymuski,

Dr Robert Siwik,

Dr Barbara Godlewska-Bujok.