adw. Martyna Mierzejewska

mediator Centrum Mediacyjnego przy NRA

 

Mediacja w sprawach cywilnych jest instytucją, która została wprowadzona do polskiego porządku prawnego w 2005 roku. Jednak od tej pory liczba ugód zawieranych w wyniku mediacji nadal pozostawała nikła wobec wszystkich spraw rozpoznawanych przez sądy. Ma to się zmienić od 1 stycznia 2016 r., kiedy to weszły w życie nowe przepisy kodeksu postępowania cywilnego zmieniające zasady prowadzenia mediacji (ustawa z dnia 13 października 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów).

 

Celem nowelizacji jest rozszerzenie i upowszechnienie wykorzystywania mediacji w sprawach cywilnych, zwłaszcza pomiędzy przedsiębiorcami. Skutkiem zmian ma być szersze i częstsze wykorzystywanie mediacji, a co za tym idzie, skrócenie i usprawnienie procesów sądowych oraz obniżenia kosztów sporów zarówno po stronie obywateli, jak i państwa.

 

Zmiany w procedurze układają się w etapy, w trakcie których jest przekazywana wiedza na temat polubownych metod rozwiązywania sporów:

- obowiązek informowania sądu już w pozwie o próbie zakończenia sporu polubownie,

- obowiązek pouczenia stron przez sąd o możliwości mediacji,

- nakłanianie stron do mediacji na każdym etapie postępowania,

- większa rola sędziego przy analizowaniu spraw, które mają potencjał do mediacji,

- nakazanie stronom udziału w postępowaniu informacyjnym dotyczącym mediacji,

- obciążenie strony niechętnej zawarciem ugody kosztami postępowania,

- zwrot opłat na skutek zawarcia ugody po przeprowadzeniu mediacji.

Istotnym rozwiązaniem jest podniesienie zarówno prestiżu zawodu mediatora, jak i standardów wymaganych od mediatorów stałych oraz wprowadzenie mechanizmu ich weryfikacji.

 

Najważniejsze zmiany w zakresie mediacji:

 

1) wzmocnienie zasady ugodowego rozwiązania sporu-obowiązek sądu nakłaniania stron do mediacji (art. 10 kpc)

 

W sporach cywilnych dążenie i wspieranie stron do samodzielnego rozwiązania sporu staje się jedną z podstawowych zasad procedowania.

W toku postępowania sąd dąży do ugodowego rozwiązania sporu na każdym etapie, w szczególności poprzez nakłanianie stron do mediacji. Wzmocniono w ten sposób odrębną instytucją jaką jest mediacja, charakteryzującą się większą elastycznością, poufnością oraz odbywającą się w warunkach pozwalających na swobodną rozmowę.

Zasada ta została wzmocniona również poprzez nałożenie na sąd obowiązku pouczenia stron o możliwości ugodowego załatwienia sporu, w szczególności w drodze mediacji (art. 210 § 2 ze zn. 2 kpc).

Rola sędziów i sądu w zakresie upowszechnienia kultury polubownego rozwiązywania sporów w społeczeństwie jest bardzo ważna, mając na uwadze autorytet i możliwą siłę oddziaływania.

 

2) wprowadzenie obowiązku informowania już w pozwie, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu przed skierowaniem sprawy do sądu (art. 187 w § 1 pkt 3 kpc)

 

Formalną częścią każdego pozwu czy wniosku wszczynającego sprawę staje się informacja o tym, czy strony podjęły przedsądowe działania związane z polubownym rozwiązaniem sporu.

Z kolei, w sytuacji, gdy nie zostanie podjęta taka próba rozwiązania konfliktu, powód/wnioskodawca będzie musiał wyjaśnić przyczyny rezygnacji. Ma to na celu uświadomienie stronom, że każdy spór powinien zostać poprzedzony oceną, czy sprawa może zostać zakończona polubownie, a także ułatwić sędziemu podjęcie decyzji o skierowaniu stron na spotkanie informacyjne i/lub do mediacji w toku postępowania sądowego.

 

 

3) wzmocnienie obowiązku informowania przez sąd o możliwości skierowania sprawy do mediacji, szczególnie na wstępnym etapie postępowania (art. 183 ze zn. 8 kpc)

 

Sąd będzie mógł skierować strony do mediacji na każdym etapie sprawy, a także więcej niż raz w toku postępowania. Zmiana ta umożliwia sądowi podjęcie racjonalnej decyzji uwzględniającej okoliczności konkretnej sprawy. Do mediacji strony będą kierowane w sytuacji, gdy w sposób oczywisty sprzyjało to będzie ugodowemu załatwieniu sprawy.

Postanowienie kierujące strony do mediacji może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Mediacji nie prowadzi się, jeżeli strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego strony do mediacji nie wyraziła zgody na mediację.

Przewodniczący może wezwać strony do udziału w spotkaniu informacyjnym dotyczącym polubownych metod rozwiązywania sporów, w szczególności mediacji. Takie spotkanie może prowadzić sędzia, referendarz sądowy, urzędnik sądowy, asystent sędziego lub stały mediator. Spotkanie informacyjne ma stanowić dodatkową formę zachęcenia do mediacji lub wyboru innego rodzaju metody pozasądowego rozwiązywania sporów. Sposób przeprowadzenia spotkań informacyjnych może być zróżnicowany i zależeć od indywidualnych możliwości organizacyjnych w poszczególnych sądach.

Przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę przewodniczący dokonuje oceny, czy skierować strony do mediacji. W tym celu przewodniczący, jeżeli zachodzi potrzeba wysłuchania stron, może wezwać je do osobistego stawiennictwa na posiedzeniu niejawnym. Taka zmiana eksponuje sędziowski obowiązek dokonania, w każdym indywidualnym przypadku, wszechstronnej oceny, czy sprawa nadaje się do mediacji i czy mediacja może pomóc stronom w polubownym rozwiązaniu sporu. W ten również sposób sędzia uzyskuje możliwość osobistego zachęcenia stron do mediacji.

 

4) uporządkowanie kwestii proceduralnych dotyczących mediacji (art. 183 ze zn. 9 kpc)

 

Strony uzyskują pierwszeństwo przy wyborze mediatora, który będzie mógł zapoznać się z aktami sprawy zaraz po przystąpieniu stron do mediacji. Dane kontaktowe stron sąd przekazuje mediatorowi, w jak najkrótszym czasie, dzięki czemu mediacja zostanie przeprowadzona szybciej.

Zaakcentowane pierwszeństwo woli stron przy wyborze mediatora podkreśla aktywną rolę stron w zakresie kształtowania procedury i przebiegu mediacji oraz ułatwia realizację celu, jakim jest satysfakcja z ugodowego rozwiązania sporu. Ostateczna decyzja, co do akceptacji osoby mediatora będzie należała do stron.

Z kolei zapoznanie się mediatora z aktami sprawy ułatwi mu prawidłowe sformułowanie treści ugody, w taki sposób, żeby zakres ugody pokrywał się z przedmiotem sporu, a ugoda nadawała się do wykonania.

Istnieje również możliwość wyłączenia osoby mediatora, jeśli ujawnią się stronom okoliczności, które mogłyby wzbudzić wątpliwości, co do jego bezstronności (art. 183 ze zn. 3§ 2 kpc).

Co ważne, mediacja będzie mogła zostać wyznaczona na okres do 3 miesięcy, a nie jak do tej pory do 1 miesiąca. Zawsze jednak na wniosek stron lub z innych ważnych powodów sąd może przedłużyć termin postępowania mediacyjnego, jeżeli będzie to sprzyjać ugodowemu załatwieniu sprawy. Czasu trwania wówczas mediacji nie wlicza się do czasu trwania postępowania sądowego.

Z kolei, w sytuacji, gdy nie zostanie podjęta taka próba rozwiązania konfliktu, powód/wnioskodawca będzie musiał wyjaśnić przyczyny rezygnacji. Ma to na celu uświadomienie stronom, że każdy spór powinien zostać poprzedzony oceną, czy sprawa może zostać zakończona polubownie, a także ułatwić sędziemu podjęcie decyzji o skierowaniu stron na spotkanie informacyjne i/lub do mediacji w toku postępowania sądowego.

(...)

Więcej nr 01/2016 PEwP

 

 

 

Deklaracja Pierwotna

Deklaracja o wersji pierwotnej "Prawa Europejskiego w praktyce" Redakcja "Prawa Europejskiego w praktyce" informuje, że wersją pierwotną (referencyjną) czasopisma jest wydanie papierowe (ISSN 1733-2036). Po ukazaniu się drukiem nowego numeru czasopisma, Redakcja zamieszcza na stronie internetowej www.pewp.pl jego spis treści oraz wybrane publikacje z numeru.

Rada Naukowa

Prof. dr hab. Maria Magdalena Kenig-Witkowska,

Prof. dr hab. Jan Barcz,

Prof. dr hab. Marek Chmaj,

Prof. dr hab. Artur Nowak-Far,

Prof. dr hab. Arkadiusz Wudarski,

Prof. nadzw. UW, dr hab. Robert Grzeszczak,

Tomasz Janik,

Adw. dr Rafał Morek,

Dr Joanna Brylak,

Dr Marcin Krzymuski,

Dr Robert Siwik,

Dr Barbara Godlewska-Bujok.