Zdaniem rzecznika generalnego Nilsa Wahla wymóg, zgodnie z którym ubój rytualny bez ogłuszenia powinien odbywać się w zatwierdzonych rzeźniach, nie narusza prawa do wolności religii. Uregulowania Unii wyważają prawo do wolności religii i wymogi w dziedzinie ochrony zdrowia ludzkiego, dobrostanu zwierząt i bezpieczeństwa żywności – stwierdził 30 listopada rzecznik generalny w sprawie C-426/16 Liga van Moskeeën en Islamitische Organisaties Provincie Antwerpen i in/Vlaams Gewest.

   Muzułmańskie święto ofiarowania jest obchodzone każdego roku przez okres trzech dni. Praktykujący muzułmanie uważają, że do ich obowiązków religijnych należy ubicie lub zlecenie ubicia – najlepiej pierwszego dnia tego święta – zwierzęcia, którego mięso jest następnie częściowo spożywane w gronie rodzinnym, a częściowo rozdzielane między potrzebujących, sąsiadów i członków dalszej rodziny. Od 1998 r. uregulowania belgijskie stanowiły, że ubój wymagany przez obrzęd religijny mógł być dokonywany jedynie w rzeźniach zatwierdzonych lub tymczasowych. W związku z tym właściwy minister zatwierdzał co roku ubojnie tymczasowe, które wspólnie z zatwierdzonymi rzeźniami pozwalały na prowadzenie uboju rytualnego podczas muzułmańskiego święta ofiarowania, wypełniając w ten sposób braki w zakresie zdolności przerobowych wynikające ze wzrostu popytu w tym okresie. 
   W 2014 r. minister właściwy do spraw dobrostanu zwierząt w Regionie Flamandzkim (Belgia) ogłosił, że nie będzie już udzielać zezwoleń ubojniom tymczasowym ze względu na to, iż takie zezwolenia są sprzeczne z prawem Unii, a w szczególności z przepisami rozporządzenia w sprawie ochrony zwierząt podczas ich uśmiercania1. Od 2015 r. wszelki ubój zwierząt bez ogłuszenia, nawet w ramach muzułmańskiego święta ofiarowania, powinien być zatem dokonywany jedynie w zatwierdzonych rzeźniach. W tej sytuacji w 2016 r. różne muzułmańskie związki wyznaniowe i organizacje sprawujące nadzór nad meczetami pozwały do sądu Region Flamandzki. Zakwestionowały w szczególności ważność niektórych przepisów wspomnianego rozporządzenia2, zwłaszcza w kontekście wolności religii3. 
   Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel (niderlandzkojęzyczny sąd pierwszej instancji w Brukseli, Belgia), który rozpoznaje sprawę, postanowił zadać Trybunałowi Sprawiedliwości pytanie prejudycjalne. Zdaniem tego sądu obowiązek dokonywania uboju rytualnego bez ogłuszenia wyłącznie w zatwierdzonych rzeźniach mógłby uniemożliwić wielu praktykującym muzułmanom przestrzeganie ich powinności religijnych. Mogłoby to prowadzić do powstania nieuzasadnionego ograniczenia w korzystaniu z przysługującej im wolności religii. Nasuwa się zatem pytanie, czy wymóg, aby ubój był prowadzony w rzeźni w rozumieniu uregulowań Unii4, która to zasada ma ogólne zastosowanie niezależnie od rodzaju dokonywanego uboju, może ograniczać wolność religii5. 
   W przedłożonej dzisiaj opinii rzecznik generalny Nils Wahl wskazał, że żadna z okoliczności przedstawionych w ramach niniejszej sprawy nie jest w stanie wpłynąć na ważność rozporządzenia Unii w sprawie ochrony zwierząt. Uważa on, że zasada, zgodnie z którą zasadniczo ubój może być prowadzony wyłącznie w zatwierdzonych rzeźniach, jest zasadą całkowicie neutralną, która ma zastosowanie niezależnie od okoliczności i rodzaju uboju. Jego zdaniem problematyka przedstawiona Trybunałowi jest bardziej związana z przejściowymi trudnościami dotyczącymi zdolności przerobowych rzeźni na niektórych obszarach geograficznych w trakcie muzułmańskiego święta ofiarowania – a w ostatecznym rozrachunku z kosztami, które muszą zostać poniesione w celu zastosowania się do nakazu religijnego – niż z wymogami wynikającymi z uregulowania Unii. Uregulowanie to wyważa bowiem, z jednej strony, prawo do wolności religii i, z drugiej strony, wymogi wynikające w szczególności z ochrony zdrowia ludzkiego, dobrostanu zwierząt i bezpieczeństwa żywności. Rzecznik generalny podkreślił też, że Trybunał nie może wypowiedzieć się w kwestii, czy ogłuszanie zwierząt jest faktycznie zakazane przez religię muzułmańską. Zadaniem Trybunału nie jest orzekanie w przedmiocie ortodoksji lub heterodoksji niektórych stwierdzeń lub nakazów religijnych. W konsekwencji ubój bez ogłuszenia przy okazji muzułmańskiego święta ofiarowania stanowi rzeczywiście nakaz religijny korzystający z ochrony wolności religii, i to niezależnie od ewentualnego istnienia różnych prądów w ramach islamu lub rozwiązań alternatywnych w przypadku niemożności wykonania tego nakazu. 
   Rzecznik generalny podkreślił ponadto, że muzułmańskie związki wyznaniowe i organizacje sprawujące nadzór nad meczetami nie twierdzą, iż obowiązek przeprowadzania uboju rytualnego w rzeźni jest sam w sobie sprzeczny z ich wierzeniami religijnymi. Ponadto nie wskazują one, z jakich zasadniczych przyczyn – to znaczy niezależnie od podnoszonych problemów ze zdolnościami przerobowymi rzeźni obecnie istniejących, a przede wszystkim od kosztów, które powinny zostać poniesione w celu utworzenia nowych zakładów lub w celu przekształcenia istniejących zakładów zgodnie z przepisami wykonawczymi – warunek, zgodnie z którym ubój zwierząt powinien być dokonywany w zatwierdzonych rzeźniach, jest problematyczny z punktu widzenia przestrzegania wolności religii. Tak więc wymóg, by wszystkie ubojnie zostały zatwierdzone i spełniały warunki określone w uregulowaniach Unii6, jest całkowicie neutralny i dotyczy wszystkich organizatorów uboju. Tymczasem przepisy, które stosuje się w sposób neutralny, bez żadnego związku z przekonaniami religijnymi, nie mogą co do zasady zostać uznane za ograniczenie korzystania z wolności religii. 
   Rzecznik generalny stwierdził, że niewystarczające zdolności przerobowe oraz koszty, jakie wiążą się ewentualnie ze stworzeniem nowych zatwierdzonych zakładów, pozostają bez związku ze stosowaniem przepisów rozporządzenia w sprawie ochrony zwierząt. Jego zdaniem ewentualne przejściowe problemy związane ze zdolnościami przerobowymi w zakresie uboju są także pozbawione bezpośredniego lub pośredniego związku z obowiązkiem korzystania z zatwierdzonych rzeźni. Trudności te uwidaczniają raczej problem, kto powinien ponosić koszty utworzenia takich zakładów w celu sprostania szczytowemu popytowi na ubój rytualny w trakcie muzułmańskiego święta ofiarowania. Jest on zatem zdania, że nie istnieje żaden przekonujący argument, aby uznać, że uregulowanie Unii, które jest całkowicie neutralne i ma ogólne zastosowanie, stanowi ograniczenie wolności religii. 

1 Rozporządzenie Rady (WE) nr 1099/2009 z dnia 24 września 2009 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas ich uśmiercania (Dz.U.  L 303. s. 1).
2 Chodzi tu o art. 4 ust. 4 w związku z art. 2 lit. k) rozporządzenia nr 1099/2009.
3 Artykuł 10 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i art. 9 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
4 Rozporządzenie (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (Dz.U. L 139, s. 55).
5 Rzecznik generalny wyjaśnił, że przedmiotem sprawy nie jest w żadnym razie całkowity zakaz uboju zwierząt bez ogłuszenia, który jest obecnie objęty dyskusją w wielu państwach członkowskich, lecz warunki materialne dotyczące wyposażenia i obowiązków operacyjnych, w których taki ubój powinien być prowadzony na podstawie uregulowań Unii Europejskiej. W tym kontekście Królestwo Danii, Republika Słowenii oraz Królestwo Szwecji pozwalają na ubój zwierząt tylko po uprzednim ogłuszeniu. W Belgii, w regionach Flandrii i Walonii, zostało osiągnięte porozumienie na rzecz zakazu uboju zwierząt bez ogłuszenia począwszy od 2019 roku.
6 Rozporządzenie nr 853/2004.
Za: curia

 

Deklaracja Pierwotna

Deklaracja o wersji pierwotnej "Prawa Europejskiego w praktyce" Redakcja "Prawa Europejskiego w praktyce" informuje, że wersją pierwotną (referencyjną) czasopisma jest wydanie papierowe (ISSN 1733-2036). Po ukazaniu się drukiem nowego numeru czasopisma, Redakcja zamieszcza na stronie internetowej www.pewp.pl jego spis treści oraz wybrane publikacje z numeru.

Rada Naukowa

Prof. dr hab. Maria Magdalena Kenig-Witkowska,

Prof. dr hab. Jan Barcz,

Prof. dr hab. Marek Chmaj,

Prof. dr hab. Artur Nowak-Far,

Prof. dr hab. Arkadiusz Wudarski,

Prof. nadzw. UW, dr hab. Robert Grzeszczak,

Tomasz Janik,

Adw. dr Rafał Morek,

Dr Joanna Brylak,

Dr Marcin Krzymuski,

Robert Siwik,

Dr Barbara Godlewska-Bujok.