W dniu 19 października 2017 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał jeden wyrok w sprawie przeciwko Polsce tj.: Nawrot przeciwko Polsce (skarga nr 77850/12), w którym analizował zasadność skargi pod kątem zarzucanego naruszenia 5 ust. 1 i 4 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z uwagi na bezprawne umieszczenie skarżącego w szpitalu psychiatrycznym, a także opublikował dwie decyzje z dnia 26 września 2017 roku, wydane w sprawach Cybulski przeciwko Polsce (skarga nr 10223/16) oraz Rządziński przeciwko Polsce (skarga nr 32418/11), dotyczące funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w Polsce, zatwierdzające jednostronną deklarację Rządu oraz zawartą ze skarżącym ugodę. Natomiast w dniu 12 września 2017 roku ETPC wydał decyzję w czterech sprawach przeciwko Polsce, tj.: Marie Izabella Zamoyski-Brisson przeciwko Polsce (skarga nr 19875/13), Andrzej Tomasz Jan Zamoyski przeciwko Polsce (skarga nr 19906/13), Annette Maria Zamoyski przeciwko Polsce (skarga nr 19921/13) i Hedwige Marie Yolande Zamoyski przeciwko Polsce (skarga nr 19935/13), w której analizował zasadność skargi pod kątem zarzucanego naruszenia art.1 Protokołu Dodatkowego Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z uwagi na nieuwzględnienie powództw odszkodowawczych skarżących za wywłaszczone lasy.

Wyrok w sprawie Nawrot przeciwko Polsce
   Wobec skarżącego Krzysztofa Nawrota toczyły się trzy postępowania karne. W 2001 roku został uznany winnym popełnienia rozboju i skazany na karę 10 lat pozbawienia wolności. W związku z kolejnym postępowaniem, toczącym się od 2005 roku, w którym zarzucono skarżącemu zabójstwo, zasięgnięto opinii biegłych psychiatrów celem ustalenia, czy w chwili popełnienia czynu  miał on zniesioną bądź ograniczoną poczytalność. Biegli stwierdzili wówczas, że skarżący cierpi na przewlekłe zaburzenia psychiczne o charakterze urojeniowym związane ze zmianami centralnego układu nerwowego oraz zaburzeniami rozwoju osobowości, a także, że w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu miał zniesioną poczytalność. W związku z powyższym w 2008 roku postępowanie karane wobec skarżącego umorzono orzekając jednocześnie środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym
   Opinie dotyczące stanu zdrowia skarżącego potwierdzały zasadność dalszego umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym. Niemniej w 2012 roku, w ramach trzeciego toczącego się przeciwko skarżącemu postępowania karnego, związanego z czynami, których miał dopuścić się w 2005 roku, również zasięgnięto opinii biegłych. Z opinii tych, w przeciwieństwie do opinii wydanych w 2008 roku wynikało, że skarżący nie miał ani uszkodzonego centralnego układu nerwowego, ani też nie cierpiał na chorobę psychiczną. Stwierdzono u niego jedynie osobowość dysocjacyjną, jednakże nie powodującą ograniczenia bądź zniesienia poczytalności w chwili popełnienia zarzucanych mu czynów.
   Od tego czasu skarżący kwestionował zasadność umieszczenia go w zakładzie psychiatrycznym. W 2013 roku dwukrotnie próbował popełnić samobójstwo, a także przyznał przed sądem, że symulował chorobę psychiczną.
   Skarżący przebywał w zakładzie psychiatrycznym do 2014 roku, skąd został przeniesiony do zakładu karnego, gdzie odbywał pozostałą cześć orzeczonej w 2001 roku kary. W 2015 roku został uznany winnym popełnienia zrzucanych mu w trzecim postępowaniu czynów i skazany na karę trzech lat pozbawienia wolności. 
   Powołując się na art. 5 ust. 1 i 4 Konwencji skarżący zarzucał, że pozbawienie go wolności w szpitalu psychiatrycznym po dacie wydania przez biegłych opinii w 2012 roku stwierdzającej jego poczytalność było bezprawne, a także, że nie zapewniono mu efektywnej procedury umożliwiającej kwestionowanie zasadności stosowania środka zabezpieczającego.
   Trybunał przychylił się jedynie do pierwszego zarzutu. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że w świetle opinii biegłych, z których początkowo wynikało, że skarżący jest niepoczytalny zaś później, że był w stanie rozpoznać znaczenie swojego czynu oraz kontrolować swoje zachowanie, przyjęcie przez sąd krajowy, że nie był on w pełni władz umysłowych było samo w sobie wątpliwe. Jednakże nawet gdyby uznać tą ocenę za trafną, rozważyć należało, czy zaburzenie to uzasadniało umieszczenie w zakładzie psychiatrycznym. W ocenie Trybunału stan psychiczny skarżącego nie był jednak na tyle poważny, aby uzasadniać stosowanie środka zabezpieczającego przez cały okres. Trybunał odwołał się przy tym do wyników badań kontrolnych skarżącego przeprowadzonych w 2012 roku, z których wynikało, że na przestrzeni lat jego stan uległ znaczącej poprawie. W ocenie Trybunał także ryzyko popełnienia przez skarżącego podobnego przestępstwa w przyszłości nie mogło uzasadniać kontynuacji detencji bowiem w postepowaniu ujawniły się okoliczności wskazujące na sprawstwo innej niż skarżący osoby, w konsekwencji czego oskarżony początkowo o zabójstwo ostatecznie został skazany wyłącznie za kradzież. Władze krajowe nie wzięły zatem pod uwagę ani okoliczności związanych z poprawą zdrowia skarżącego, ani tych związanych ze zmianą okoliczności faktycznych stanowiących podstawę oskarżenia.
    Trybunał nie przychylił się natomiast do zarzutu braku procedury umożliwiającej kwestionowanie zasadności dalszego umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym. Wskazał w tym zakresie, że zasadność kontynuowania stosowania środka zabezpieczającego była przedmiotem okresowych opinii lekarskich, a także przedmiotem oceny sądu, w ramach której badano między innymi wykluczające się opinie dwóch niezależnych zespołów biegłych psychiatrów. Skarżący miał przy tym możliwość zaskarżania decyzji sądu I instancji, z czego kilkakrotnie korzystał, zaś wydane na skutek tych odwołań rozstrzygnięcia odnosiły się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów, a także były należycie uzasadnione. Tym samym skarżący nie został pozbawiony prawa do sądowej kontroli zasadności jego detencji.
   Stwierdzając naruszenie art. 5 ust. 1 Konwencji, Trybunał zasądził na rzecz skarżącego tytułem słusznego zadośćuczynienia kwotę 15 000 euro oraz tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 550 euro.
   W sprawie zgłoszono zdanie odrębne, w którym sędziowie Kristina Pardalos oraz Krzysztof Wojtyczek opowiedzieli się za brakiem naruszenia art. 5 ust. 1 Konwencji. Wskazali oni między innymi, że sam skarżący, symulując chorobę psychiczną, przyczynił się do zastosowania oraz kontynuowania stosowania środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym. W ocenie sędziów fakt ten stanowił o nadużyciu prawa do skargi. Wskazali oni także, że większość, która opowiedziała się za stwierdzeniem naruszenia nie rozważyła w wystarczającym stopniu podstawy faktycznej wynikającej z opinii biegłych psychiatrów.

Decyzja w sprawie Cybulski przeciwko Polsce
   Decyzja w sprawie Cybulski przeciwko Polsce (skarga nr 10223/16) dotyczyła zarzucanej przez skarżącego nadmiernej długości tymczasowego aresztowania, przez co doszło do naruszenia art. 5 ust. 3 Konwencji. Tytułem słusznego zadośćuczynienia Rząd zobowiązał się do zapłaty na rzecz skarżącego kwoty 5 500 euro.

Decyzja w sprawie Rządziński przeciwko Polsce
   Decyzja w sprawie Rządziński przeciwko Polsce (skarga nr 32418/11) dotyczyła zarzutu naruszenia art. 10 Konwencji w związku z uwzględnieniem przez sąd krajowy złożonego w trybie wyborczym wniosku o zobowiązanie skarżącego do zakazu rozpowszechniania informacji na temat lokalnych polityków. Tytułem słusznego zadośćuczynienia Rząd zobowiązał się do zapłaty na rzecz skarżącego kwoty 8 000 zł.

Decyzja w sprawach Marie Izabella Zamoyski-Brisson przeciwko Polsce, Andrzej Tomasz Jan Zamoyski przeciwko Polsce, Annette Maria Zamoyski przeciwko Polsce i Hedwige Marie Yolande Zamoyski przeciwko Polsce
   Skarżący wnieśli powództwa odszkodowawcze w związku z wywłaszczeniem ich poprzedników prawnych na mocy przepisów Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej z majątku ziemskiego, w skład którego wchodził las. Orzekające w sprawie skarżących sądy oddaliły powództwo bez badania zakresu i rozmiaru ewentualnej szkody, bowiem uznały je za bezpodstawne co do zasady. W ocenie sądów podstawy takiej nie stanowił ani przepis art. 4171 § 1 Kodeksu cywilnego, ani przepisy ustawy z dnia 6 lipca 2001 roku o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju. Rozstrzygnięcia powyższe zostały utrzymane w mocy przez sądy odwoławcze, a także Sąd Najwyższy.
   Trybunał uznał przedmiotowe skargi – w zakresie dotyczącym jedynie działań władz krajowych po 2010 roku, a nie samego faktu dokonania wywłaszczenia w 1946 roku – za pozostające w jego jurysdykcji czasowej (dopuszczalne ratione temporis), jednocześnie stwierdził, że są one niezgodne przedmiotowo z postanowieniami Konwencji (ratione materiae) w rozumieniu art. 35 ust. 3 pkt a Konwencji i zdecydował o ich odrzuceniu na podstawie art. 35 ust. 4 Konwencji bez zakomunikowania Rządowi.
   Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Trybunał podkreślił subsydiarny charakter skargi. Wskazał, że jego kompetencja w zakresie oceny tego, czy przepisy krajowe zostały zastosowane w sposób prawidłowy jest ograniczona do sprawdzenia, czy nie zostały zastosowane arbitralnie bądź w sposób oczywisty nieuzasadniony. Nie jest natomiast jego rolą zastępowanie sądów krajowych. W ocenie Trybunału sądy krajowe przeprowadziły skrupulatne postępowania, w wyniku których uznały, że roszczenia skarżących nie znajdowały podstaw w prawie krajowym. Przedmiotowe rozstrzygnięcia pozostawały zgodne z dotychczasową linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego. Nie sposób było zatem przyjąć, że były arbitralne. Trybunał uznał za nieuzasadniony, podnoszony przez skarżących zarzut, dotyczący rzekomo niedającej się przewidzieć interpretacji przez sądy krajowe art. 7 ustawy o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju. W konsekwencji skarżący nie wykazali, aby przysługiwały im możliwe do wyegzekwowania roszczenia stanowiące mienie w rozumieniu art. 1 Protokołu Dodatkowego Nr 1. W tym kontekście Trybunał przywołał swoją dotychczasową linię orzeczniczą, zgodnie z którą art. 1 Protokołu Dodatkowego Nr 1 nie przesądza czy i w jakich sprawach państwa są zobowiązane do wypłaty odszkodowania za mienie wywłaszczone przed zobowiązaniem się przez nie tym Protokołem, a wręcz przeciwnie – korzystają one z szerokiego marginesu oceny w tym zakresie i nie są zobowiązane do uregulowania kwestii odszkodowań w sposób kompleksowy.
Za: Ministerstwo Sprawiedliwości
 

 

 

Deklaracja Pierwotna

Deklaracja o wersji pierwotnej "Prawa Europejskiego w praktyce" Redakcja "Prawa Europejskiego w praktyce" informuje, że wersją pierwotną (referencyjną) czasopisma jest wydanie papierowe (ISSN 1733-2036). Po ukazaniu się drukiem nowego numeru czasopisma, Redakcja zamieszcza na stronie internetowej www.pewp.pl jego spis treści oraz wybrane publikacje z numeru.

Rada Naukowa

Prof. dr hab. Maria Magdalena Kenig-Witkowska,

Prof. dr hab. Jan Barcz,

Prof. dr hab. Marek Chmaj,

Prof. dr hab. Artur Nowak-Far,

Prof. dr hab. Arkadiusz Wudarski,

Prof. nadzw. UW, dr hab. Robert Grzeszczak,

Tomasz Janik,

Adw. dr Rafał Morek,

Dr Joanna Brylak,

Dr Marcin Krzymuski,

Robert Siwik,

Dr Barbara Godlewska-Bujok.